على اصغر شميم
16
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
آن را مىتوان جزو طبقه روستايى و دهنشين شمرد و نه در رديف شهرنشينان قرار داد . اين طبقه كه - چنانكه بالاتر گفته شد - طبقهاى محافظهكار و پايبند به اصول عقايد و سنن و آداب قومى خويش است در داخل حصارهاى محكم كوهستانى و دور از غوغاى شهرنشينان قرنها به زندگى سادهى خود و در حال حركت ادامه داده و امروز نيز همچنان به اين زندگى ادامه مىدهد و هرگونه اصلاح اجتماعى را كه براى ايجاد وحدت و هماهنگى در ميان طبقات كشور به عمل آمده خنثى نموده و در برابر هر فكر نو و بنياد تازهاى روح مخالفت نشان داده و ايستادگى كرده است . 2 - ايلات و عشاير ايران بدون ارادهى ثابت كه ناشى از اراده و تصميم افراد باشد ، خواه و ناخواه در طى قرنها مانند مهرههاى شطرنج در صحنهى بازىهاى سياسى و مبارزهها و كشمكشهاى داخلى ايران شركت مؤثر داشته و عنصر فعال و گاهى محور اصلى تحولات سياسى بودهاند ، زيرا اصول زندگى ايلات در درجهى اول مبنى بر اطاعت كوركورانه نسبت به رئيس و كلانتران ايل است و اين اصل در خون و روح افراد ايل چنان رسوخ دارد كه كليهى نيروهاى جسمى و روحى افراد را در اختيار رئيس يا كلانتران ايل قرار مىدهد . مثلا افراد ايل قشقائى يا بويراحمدى يا عشيرههاى عرب فارس در حكم فرد واحدى هستند كه از صدها هزار افراد انسانى تركيب يافته و نيرويى عظيم به وجود آوردهاند . زمام به كار انداختن اين نيرو در مواقع لازم فقط در دست رئيس ايل يا عشيره است و اين امر همان مسئلهى مهم و قابل بحث و دقتى است كه در طى تاريخ قاجاريه براى خوانندگان ارجمند اين كتاب روشن و حقايق بسيارى كه تاريخ گذشته ما را تشكيل مىدهد بهطور وضوح گفته خواهد شد . عجالتا متذكر مىشويم كه بسيارى از جريانهاى سياسى سه قرن اخير و غالب كشمكشها و مبارزهها و جنگها و منازعات داخلى ايران معلول وجود ايلات و طرز زندگى و روحيه و امتيازات طبقاتى آنان بوده است ، بهطورى كه از يك لحاظ تاريخ سه قرن اخير را مىتوان تاريخ نهضت و جنبشهاى نظامى و سياسى ايلات و عشاير دانست . جنبههاى گوناگون نهضت ايالات بالاتر گفتيم كه ايلات در سه قرن اخير يك عامل ( فاكتور ) تاريخى بايد به شمار بيايد . اكنون بايد جنبههاى گوناگون حركت و آثار اين عامل تاريخى را تا آنجا كه براى روشن شدن تاريخ قاجاريه لازم است مورد بحث و تحليل قرار دهيم . براى بحث در اين مسئله كه آيا وجود ايلات بهطور كلى براى حيات اجتماعى و سياسى كشور ما فايده داشته و يا زيانهايى را دربرداشته است و براى بحث در جنبههاى گوناگون